Moeder, waarom leven wij? (Lode Zielens, 1932)

Dit grauwe werk van de Antwerpse auteur Lode Zielens is vooral bekend geworden door zijn beroemde en pakkende passage waarin het hoofdpersonage Netje aan haar schoonmoeder (niet aan haar moeder) vraagt naar het nut van het leven: ‘moeder, waarom leven wij?’ Deze ene zin vat het werk van de auteur perfect samen. Netje groeit op in een triest arbeidersgezin aan de Antwerpse dokken. Zij was het kind teveel voor haar moeder die wegkwijnt van miserie. Haar vader sterft op jonge leeftijd, haar broer Albert trapt het thuis al snel af, net als haar zus Louise. Haar tweede zus, Mariëtte, stapt in de prostitutie. Netje kende een heel ongelukkige jeugd en ziet geen toekomst voor zichzelf. Ze belandt in haar tienerjaren in de armen van de sterke Louis met wie ze later zal trouwen en een kind krijgen. Maar Louis behandelt zijn vrouw allerminst met respect en laat haar geregeld voelen hoe hij over haar denkt. Netje leidt een armtierig en miserabel leven tot Mariëtte haar op dubbelzinnige wijze te hulp schiet door haar man af te snoepen en met hem te vluchten naar Parijs. Dit verlies voelt voor Netje aan als verlichting en haar leven lijkt helemaal een nieuwe wending te krijgen wanneer ze een prille jeugdliefde terug ontmoet: Karel, de man die goed geld verdient op de scheepvaart. Hij moet haar leven wat rozengeur inblazen …

Lode Zielens schetst in zijn roman het miserabele bestaan van een Antwerps havengezin, de uitzichtloosheid van hun toekomst, de vicieuze cirkel waarin een armtierige familie blijft hangen. Het boek is in sommige fases erg pakkend en meeslepend, maar in andere passages blijft het doemdenken en het wegvluchten in troosteloze fantasieën maar duren. Noem het langdradig op sommige momenten, maar misschien is dat eigen aan onze tijdsgeest. Het blijft een prachtige biografie van een vrouw zonder toekomst. Of de auteur dit levensbeeld spiegelde aan één van zijn familieleden of vrienden is onduidelijk. Waarschijnlijk is wel het hoofdpersonage Netje gebaseerd op zijn tante, Net Bens. Het tijdperk waarin dit verhaal zich afspeelt, moet ergens in de eerste helft van de twintigste eeuw zijn. Dat blijkt uit beschrijvingen van tijdsgebonden gebeurtenissen, zoals de invoering van de algemene dienstplicht en de opkomst van het socialisme.

Auteur Lode Zielens werd in 1901 in Antwerpen geboren in het Sint-Andrieskwartier, of ook ‘de parochie van miserie’. Hij werkte zich al snel op in de journalistieke sector als redacteur van het socialistisch dagblad Volksgazet. Zijn grootste werk ‘Moeder, Waarom Leven Wij?’ dateert van 1932. Twaalf jaar later stierf hij door een vliegende bom, vlak voor het einde van de oorlog.

A Living Mirror. The Life of Deyda Hydara (Alota & Jawo, 2007)

Tijdens mijn rondreis door Senegambia was ik naarstig op zoek naar wat literatuur over de landen Senegal en Gambia. Geen gemakkelijke opdracht, zeker als je Engelstalige boeken zoekt. In een prachtige bookshop in Banjul, hoofdstad van Gambia, viel mijn oog toch op iets wat ik zocht: ‘A Living Mirror. The Life of Deyda Hydara’ van auteurs Aloa Ahmed Alota en Demba Ali Jawo. Na het lezen van dit boek, vond ik het meer dan vreemd dat het Gambiaanse regime deze literatuur toeliet in openbare shops. Het leven van Deyda Hydara, een bekende Gambiaanse journalist en mensenrechtenactivist, is één grote aanklacht tegen al wat fout gaat in zijn thuisland op vlak van fundamentele rechten.

Hydara werd in de late avond van donderdag 16 december 2004 koelbloedig vermoord om een nog altijd onbekende reden door onbekende daders. De journalist had net een klein feestje achter de rug naar aanleiding van de dertiende verjaardag van zijn krant The Point, toen hij twee medewerkers thuis bracht. In een donker steegje voelde Hydara dat hij gevolgd werd. Een niet-genummerde Mercedes Benz passeerde Hydara’s wagen en stopte. Drie vuurschoten boorden hem in het lichaam. De daders zijn nooit gepakt, hoewel alle vermoedens in overheidsrichting wijzen. In Gambia is sinds 1994 een militaire regering aan de macht onder leiding van Yahya Jammeh. Alle vrijheidsrechten worden de mond gesnoerd. Deyda Hydara trok tevergeefs ten strijde tegen dit beleid. Hij begon zijn carrière als radiomaker, een vreemd gegeven door zijn gestotter, maar eenmaal op de radio verdween dit mankement. Na enkele jaren zette hij de stap naar de geschreven pers. Deyda maakte snel opgang in zijn strijd voor persvrijheid in het kleinste land op het Afrikaanse vaste continent. Hij richtte het fel gesmaakte dagblad The Point op en was voorvechter van de Gambia Press Union waar hij over krantengrenzen heen streed voor democratische en liberale idealen. In zijn wekelijkse columns Good Morning, Mr President maakte hij brandhout van het beleid van Jammeh. Ook over de landsgrenzen heen was hij erg gerespecteerd. Zo was hij correspondent voor Agence France Presse (AFP) en Reporters Without Borders. Hij had zijn familie al meermaals gewaarschuwd dat hij ooit zijn leven zou bekopen in deze strijd. Toch zette hij door. Tot die 16^e december 2004. Deyda was toen 58.

Auteurs Aloa Ahmed Alota en Demba Ali Jawo werkten jarenlang samen met Deyda Hydara op journalistiek vlak. Om zijn herinnering en zijn strijd levendig te houden, besloten zij deze biografie samen te stellen met hulp van vele familieleden en vrienden. Het boek wil een inspiratie zijn voor de Gambiaanse samenleving en professionele journalisten wereldwijd, een aanmoediging voor hen om te blijven strijden naar vrijheid. De overheid claimde niets te maken te hebben met de moord op Deyda. Dit boek werd stilzwijgend toegelaten op de markt.

Twilight over Burma. My Life as a Shan Princess (Inge Sargent, 2001)

Birma in de jaren ’50 van de vorige eeuw: chaos regeerde na de onafhankelijkheidsstrijd, de industrialisering ging het land voorbij, vrijheidsstrijders namen pijl en boog om zich los te rukken van de centrale overheid. In die tijd arriveerde de jonge Oostenrijkse Inge Sargent per schip aan de kusten van Rangoon. Deze vrouw had net haar studies in de Verenigde Staten achter de rug. In Colorado had ze de Birmees Sao Kya Seng leren kennen. Hij was opgegroeid in de Shan staat, een deelstaat van Birma, zo vertelde hij haar. Sao studeerde mijningenieur in de Verenigde Staten en wilde met die studies en ervaringen de mijnindustrie in zijn land verrijken. Sao en Inge werden al snel verliefd, trouwden in Amerika en verhuisden naar Sao’s geboortestreek. Inge was meer dan opgewonden toen ze de kusten van Rangoon naderde. De Shwedagon-pagode schitterde als nooit tevoren. Het gouden land, naar de bijnaam van Birma, lacht me toe, moet ze toen gedacht hebben. Groot was haar verrassing toen honderden muzikanten, bloemenmeisjes en enthousiaste mensen hun schip toezwaaiden. “Er moet hier echt wel een belangrijk persoon aan boord zijn”, vertrouwde ze Sao toe.

Sao Kya Seng was niet zomaar een Birmese landbouwerszoon die voor ingenieur studeerde in Amerika. Hij was net voor zijn studies door het volk verkozen tot nieuwe prins van Hsipaw. Een woordje uitleg past hier. In 1948 scheurde Birma zich af van kolonisator Groot-Brittannië. Het land werd ingedeeld in zeven divisies en zeven staten, waaronder de Shan staat in het oosten van het land. Die Shan staat was traditioneel onderverdeeld in prinsdommen waar de prinsen (of Sao’s) het beleid bepaalden. Die traditie werd verdergezet na de Birmese onafhankelijkheid. Zo was ook Hsipaw één van de staten en was de familie van Sao Kya Seng de erfelijke heerser in die staat. Sao had Inge in Amerika nooit durven vertellen welk aanzien hij in zijn thuisland geniet. Dat de verbazing van de Oostenrijkse vrouw groot was, hoeft niet te verbazen, toen Sao het uiteindelijk toch vertelde, net vóór het schip in Rangoon aanlegde. Inge Sargent raapte al haar moed bijeen en wilde die uitdaging toch aangaan. “Uiteindelijk was Sao anders altijd eerlijk met mij”, pepte ze zichzelf op. Een sprookje kon beginnen voor dit eenvoudig Oostenrijks meisje in een prinsenleven vol pracht en praal. Sao en Inge waren graag gezien door hun volk. Ze regeerden met zachte hand en probeerde progressief vooruitgang te boeken in Hsipaw. Sao stond tussen de landbouwers en arbeiders om zijn mijntechnieken toe te passen. Thusandi, Inge’s Birmese naam, hield zich voornamelijk bezig met zwangerschap, bevalling en postnatale verzorging. Het systeem wierp zijn vruchten af. Tot op die 2^e maart van 1962 het leger een fatale staatsgreep pleegde en de democratische regering omverwierp. Gedaan met federalisme in Birma, alles zou voortaan centraal, vanuit Rangoon, gestuurd worden. Sao werd onderweg naar huis gearresteerd door agenten in uniform. Het laatste bekende wapenfeit van haar man. Thusandi zou haar echtgenoot nooit meer terugzien. Ze bleef nog twee jaar informeren, zoeken en strijden. “Wij hebben uw man nooit gearresteerd”, klonk het uit officiële hoek. “Uw man is meteen na de staatsgreep omgebracht”, stelden intimi. In 1964 keerde Thusandi samen met de kinderen Mayari (7) en Kennari (5) terug naar haar geboorteland. Ze zou nooit meer iets van haar man vernemen.

In ‘Twilight over Burma’ beschrijft Inge Sargent dat deel van haar leven, die tien jaar waarin haar bestaan veranderde van hemel in hel. Een meeslepend boek die op een andere manier een kijk geeft op het leven in Birma onder militair beleid.

De Onzichtbaren (Karel Glastra van Loon, 2006)

‘Door mijn levensverhaal zal ik je mijn land laten zien, zoals je in een dauwdruppel de tuin ziet. Kom neem me bij de arm en leid me weg van hier.’ U Min Thein groeit op in de Karen-staat, een opstandige regio in het zuidoosten van Birma. We schrijven de jaren ’50 – ’60 van de vorige eeuw toen de militairen in Birma de macht overnamen van de democratische regering. Min Thein wordt al snel getraumatiseerd door het dodelijk ongeval van zijn broer Ngar Yoo met wie hij altijd ging vissen. Deze dood komt verrassend genoeg ook als een verlossing over voor Min Thein. Hij kan eindelijk een eigen persoonlijkheid ontwikkelen uit de schaduw van zijn broer waar zijn vader hem altijd plaatste.  Als hij naar de universiteit van Rangoon trekt om rechten te studeren, leert hij zijn grote liefde Yi Yi Win kennen. Na een aarzelend begin trekken de twee meer en meer met elkaar op. Ze maken samen de grootschalige studentenprotesten mee tegen het militaire regime naar aanleiding van de begrafenis van U Thant, één van de grootste Birmanen uit de geschiedenis en voormalig secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Maar aan hun relatie komt een abrupt en verrassend einde. Min Thein wil verder met zijn leven en wordt advocaat in het provinciestadje Pan Thar. Hij moet echter één grote handicap met zich meeslepen: blindheid aan één oog na een onvoorzichtig vispartijtje. Zijn broer had er hem nog zo voor gewaarschuwd, dwarrelt meermaals door het hoofd van Min Thein. Het verstandshuwelijk met Hser Hser Paw, niet de grote liefde van zijn leven, want die was hij op verschrikkelijke wijze verloren, mondde uit in een zwangerschap. Ondertussen verschillende keren op gerechtelijke wijze geblokkeerd door het regime, nam Min Thein een drastische beslissing. Zij moeten het land uitvluchten om hun kind een betere toekomst te bieden. Op naar het oosten van Thailand, op naar de vluchtelingenkampen waar een leven nog een leven waard is. Maar de tocht doorheen de jungle verloopt niet zonder hindernissen, gruwelen en spoken uit het verleden. Min Thein wordt volledig blind na een aanslag. Onzichtbaar, op weg naar een toekomst …

Karel Glastra van Loon (Amsterdam, 1962-2005) heeft zijn boek De Onzichtbaren opgedragen aan de vele mensen die hem honderden waarheidsgetrouwe verhalen vertelden over het leven in Birma. Het boek is een aangrijpende, dramatische roman over een zoektocht naar leven, over geboren worden op de verkeerde plaats, het verkeerde tijdstip. De auteur vertelt niet alleen het verhaal van Min Thein, gebaseerd op waargebeurde feiten, maar wisselt de vertelsels af met boeddhistische verhalen en geschiedkundige gebeurtenissen. Een verhaal over een land, verteld vanuit de ogen van een blinde.

Jezus van Nazareth (Paul Verhoeven, 2008)

Jezus Christus, Jezus van Nazareth, zoon van God, de Messias, de Verlosser van Israël en van alle zonden der wereld, de prediker van het Koninkrijk Gods. Wij kennen Jezus als een baardige man die demonen uit zieken dreef, die blinden het aardse licht teruggaf, die armen meenam aan Bourgondische eettafels, die doden deed verrijzen. Niets van dit alles, meent de filmregisseur Paul Verhoeven. Jezus was een historische figuur, niet te verwarren met de mythische Jezus die nooit bestaan heeft, aldus Verhoeven. De verhalen van Jezus Christus zijn al duizenden malen mondeling overgeleverd en opgetekend door schrijvers uit alle windstreken. Zij grijpen in hun boeken altijd terug naar de kern van de vier evangelisten, de eerste biografen van Jezus: Marcus, Matteüs, Lucas en Johannes. Maar wat als die Jezus van Nazareth nu eens geen mythische figuur was, geen goddelijke weldoener? Wat als Jezus een gewone sterveling was, een man van vlees en bloed, een man met lusten en lasten, met vrienden en vijanden?

De Nederlandse filmregisseur Paul Verhoeven (1938) kent naast cinema, een tweede decennialange fascinatie: de historische figuur Jezus van Nazareth, de man die geboren is in Bethlehem, de zoon van Maria, niet de vrucht van de onbevlekte ontvangenis, maar misschien wel het resultaat van een losgeslagen Romeinse soldaat (Pantera genoemd?). De beroemde cineast meldde zich in 1985 aan bij het Jesus Seminar in Californië, een gespecialiseerde denktank in theologie en bijbelgeschiedenis. Die ervaring was de eerste stap naar het schrijven van het spraakmakende boek Jezus van Nazareth, het verhaal van de historische Jezus, ontdaan van twee millennia christelijke inkleuring en censuur. Verhoeven vertrekt voor de levensloop van Jezus (hoe kan het anders?) vanuit de vier evangelisten. Vooral Marcus die zelf nog getuigen en tijdsgenoten van Jezus ontmoette, en Johannes die een aantal alternatieve paden betreedt, onder meer op vlak van tijdsverloop, zijn belangrijke uitgangspunten. Verhoeven wil tabula rasa maken met de gangbare ideeën over Jezus en alles in vraag stellen. De Nederlander gaat een aantal keer kort door de bocht, en kan zijn cineastenbloed niet verstoppen, maar hij legt veel nieuwe inzichten en mogelijkheden bloot. Verhoeven grijpt in daar waar de eerste biografen hun verhaal inkleuren of ‘redactioneel aanpassen’: de relatie tussen Johannes de doper en Jezus was niet zo vriendschappelijk als de evangelisten pogen weer te geven; Jezus geloofde niet zomaar in de komst van het Koninkrijk Gods; de twaalf leerlingen volgden hun meester niet altijd, zij vergezelden hem zelfs niet tijdens het Laatste Avondmaal (of vond deze maaltijd zes maanden eerder plaats?); Judas was de geschikte verrader voor de christelijke geschiedschrijving, maar de man was niet eens aanwezig tijdens Jezus’ arrestatie; Jezus is niet verrezen, integendeel, zijn vriendin (?) Maria Magdalena stal zijn lichaam en verstopte het in haar tuin.

Paul Verhoeven wil met zijn boek deze en nog veel meer vooroordelen over Jezus uitwissen. Hij schetst Jezus als een gewone man die geloofde in de zwakkeren van de samenleving, die naarmate hij ouder werd ook geloofde in zijn missie, maar ook als iemand die niet hoog opliep met familiebanden of met joodse tradities en iemand die zeker niet blindelings in de Weg van God geloofde. Of was Jezus niet jarenlang op de vlucht voor Romeinse soldaten omdat hij zijn lot niet kon aanvaarden? Jezus van Nazareth is een aanrader voor eenieder die wil nadenken over geschiedenis.

Zwart op Wit (Jurgen Verstrepen, 2008)

Jurgen Verstrepen heeft met zijn autobiografisch werk Zwart op Wit zeker een aantal gevoelige snaren geraakt, maar het boek is niet zo choquerend als de schrijver van de achterflap doet beweren. Verstrepen besteedt in dit werk veel aandacht aan zijn radiocarrière. De vele ups en downs, de controverses die hij teweeg bracht met zijn radio- en televisieprogramma’s, de tegenwind die hij voortdurend moest verwerken van verschillende actoren uit het brede politieke veld. Verstrepen was niet geliefd als radiomaker bij beleidsmakers, dat zeker niet. Zijn stijl was rechttoe, rechtaan, maar ook vernieuwend voor de man in de straat. De politicus Jurgen Verstrepen probeert diezelfde stijl aan te houden: recht voor de raap, freedom of speech, hard tegen de schenen schoppen, maar altijd een aantal basisrechten in het achterhoofd houdend. Vooral dit laatste zette hem buitenspel bij het Vlaams Blok. Verstrepen was geen man om Duitse naziliederen te zingen op exuberante drankfeesten van het Vlaams Blok in exclusieve kastelen in Frankrijk. Verstrepen sloot zich als onafhankelijke aan bij het Blok, net omdat hij die partij wilde veranderen. In die opdracht is hij niet geslaagd. Zijn boek sluit af op 17 april 2007. Die dag maakt Verstrepen zijn overstap naar Lijst Dedecker bekend, een partij waar basisrechten wel gerespecteerd worden, en waar Verstrepen toch naar hartelust tegen de schenen van het establishment kan schoppen.

Jurgen Verstrepen (Deurne, 1966) is als radiomaker, als politicus, als auteur, en waarschijnlijk ook als mens enerzijds enthousiasmerend, aanlokkelijk en bewonderenswaardig, maar anderzijds wekt hij een gevoel op van ‘de hele wereld is tegen mij’ of ‘ik is klein en zij zijn groot’. Nog te veel grijpt hij naar die analyse terug in zijn boek Zwart op Wit. Verstrepen hapte toe op het aantrekkelijke aanbod van het toenmalige Vlaams Blok om de stap naar de politiek te zetten, maar zou al snel door de elite van de eigen partij buitenspel gezet worden. Het enthousiasme en de goede bedoelingen die Verstrepen wilde doordrukken, verdwijnen naar de achtergrond bij het beschrijven van een aantal situaties waarin hij telkens opnieuw ‘onrecht’ wordt aangedaan. Wat zelfkritiek was hier op zijn plaats geweest. Was Verstrepen niet te naïef toen hij dacht dat hij het Vlaams Blok wel eens zou veranderen? Is het niet te gemakkelijk om kritiek te spuien op een partij waar hij zich jarenlang zogenaamd ‘thuis’ voelde? Hoort een politicus niet te weten dat het spel hard gespeeld wordt, en zeker in de coulissen van Vlaanderens meest beruchte partij? Het boek opent en eindigt met een lofrede aan het adres van Jean-Marie Dedecker, zijn nieuwe poulain in het politieke schaakspel. Ik vrees binnen x-aantal jaar een nieuw boek van Verstrepen in de winkels te vinden waarin hij zijn ongenoegen over het verhaal-LDD uit de doeken doet. En toch heeft Verstrepen meer dan een ander, een bepaalde eigenschap die hem telkens opnieuw doet rechtveren wanneer hij in de ravijn belandt. Verstrepen geeft niet op en strijdt verder voor een aantal idealen, of vooral tegen een aantal idealen. Dit is een constante in het boek, eerst als radiomaker, daarna als politicus.

Mysteries rond Complotten (Borgerhoff & Lamberigts, 2008)

De redacteurs van Borgerhoff & Lamberigts onderzoeken in hun jongste boek Mysteries rond Complotten een aantal aardse complottheorieën. De ene al wat geloofwaardiger dan de andere, de ene grondiger gedetailleerd dan de andere. Het mysterie rond de maanlanding in 1969 roept bij velen ernstige vragen op. De door de non-believers aangehaalde argumenten zijn zeker het overwegen waard. De schaduw op de maan, de wapperende vlag, het geluid van de raket, de NASA heeft nooit echt afdoende antwoorden kunnen geven op deze en nog meer vraagstukken. De schrijvers halen er zelfs Stanley Kubrick bij als mogelijke regisseur van de in scène gezette historische gebeurtenis. Het dodelijke wapen dat Aids zou zijn voor de machtigen der aarde die de minderwaardige medemens willen uitroeien, is minder geloofwaardig. Zeker als de eerste gevallen van Aids bekend zijn en hoe die zich verspreidden. Ik ben eerder geneigd in het natuurlijke ontstaan van het hiv-virus te geloven dan deze complottheorie. De ontspanning van Hitler is ook een eeuwenoud mysterie. Deze Oostenrijks-Duitse dictator zou die beruchte 30^e van april 1945 toch geen zelfmoord gepleegd hebben, maar ontsnapt zijn naar onbekende oorden. Of was er een dubbelganger in het spel? Honderden auteurs lieten al inkt vloeien over het Hitlercomplot, maar niets kan vooralsnog meer overtuigen dan het stukje kaakbeen dat in Rusland zit opgeborgen en is toegeschreven aan de Führer. De Russen hebben na de Tweede Wereldoorlog wel handig gebruik gemaakt van de verwarring in het Westen rond de mogelijke dood van Hitler. Het rode leger zou de lichamelijke resten van Hitler gevonden hebben in de grond naast zijn bunker, maar liet de wereld decennialang in de ban van de mogelijkheid van een levende Hitler. Andere historici menen dat Rusland slechts een stukje kaakbeen van Hitler kon terugvinden, en niet zijn volledige lichaam. Een interessant mysterie dat zeker nog jarenlang kan nasluimeren. Net als de dood van paus Johannes Paulus I, een 66-jarige gezonde man die na 33 dagen pontificaat getroffen werd door een hartaanval. Of toch niet, menen de non-believers. Johannes Paulus I wist teveel van de ondergrondse activiteiten van de kerkfabriek. Opnieuw een interessant complot dat veel stof biedt om over na te denken.

Een kleine ontgoocheling toch bij het mysterie over de dood van Formule I-legende Ayrton Senna. De auteurs halen verschillende complottheorieën boven, maar één vraag wordt niet onderzocht. Waarom wilden de constructeurs, technici of andere bazen van het circuit de grootste man van zijn sport dood? De mysteries rond aspartaam en chemtrails zijn interessant om lezen, maar eerder ongeloofwaardig als complot. De aanslag op 09/11 doet wel opnieuw vraagtekens rijzen. Wie zat nu eigenlijk achter die befaamde vliegtuigkapingen. De vrienden van Osama? Of toch de vrienden van Bush? Maar is dit laatste wel realistisch? Is het mogelijk dat een president tot zo iets in staat is in eigen land?

Stupid White Men (Michael Moore, 2003)

Stupid White Men, een bestseller aan het begin van de 21^e eeuw. Auteur Michael Moore nagelt op genadeloze manier de machtige rijke toplaag aan de schandpaal, de Stupid White Men van corporate Amerika en de Bush-junta, zo staat op de achterflap te lezen. Maar zo ver gaat het niet. Moore begint het vertaalde werk met een nieuw voorwoord, een hoofdstuk dat in Amerika niet verscheen. Hij beschrijft hoe verschillende instanties probeerden om het boek te censureren of zelfs te verbieden in zijn geliefde vaderland. Hij werd langs alle kanten tegengewerkt, zelfs zijn uitgever stond niet langer aan zijn zijde, maar de auteur zette door en contacteerde mensen in Groot-Brittannië om het boek toch in de handel te krijgen. Een interessant stukje literatuur over hoe censuur de bovenhand haalt in het meest ‘vrije’ land ter wereld.

De auteur kon mij echter niet overtuigen in de volgende hoofdstukken. Hij nagelt George W. Bush inderdaad aan de schandpaal, maar Moore doet dit op een moment dat Bush slechts acht maanden president van de Verenigde Staten is. Een toch wel voorbarige conclusie in 2001, het jaar dat hij dit boek neerpent. Zijn schrift is bij momenten satirisch, hilarisch of noem het cynisch, maar overtuigend niet, neen. De laatste hoofdstukken zijn opnieuw op een ander niveau geschreven. De auteur overtuigt met steekhoudende en statistische argumenten dat niet alleen Bush aan de oorzaak van de neergang van de Amerikaanse maatschappij ligt, maar dat vooral de Democraten de weg vrijmaakten voor de ondergang van de Verenigde Staten. Hij besluit met een persoonlijk stuk over de campagne die hij voerde voor Ralph Nader, de vertegenwoordiger van de Groenen, naar aanleiding van de presidentsverkiezingen in 2000. In dit hoofdstuk maakt hij komaf met de roep van vele Democraten dat Nader aan de basis ligt van de verkiezingsoverwinning van George Bush junior. Michael Moore legt haarfijn uit hoe Nader eigenlijk de machtigste man van Amerika was gedurende twee weken en hoe Al Gore verzaakte aan het presidentschap. De milieuprofeet van vandaag had zijn campagne toen simpelweg niet goed aangepakt.

Michael Moore (Flint, Michigan, 1954) is regisseur, documentairemaker en schrijver. Hij is vooral bekend geworden door zijn maatschappijkritiek aan het adres van de Amerikaanse elite. Moore regisseerde gelauwerde films als Bowling for Columbine en The Big One.

Van Blanche tot Blankeman (Willem Vermandere, 2007)

Willem Vermandere, de beeldhouwer uit Steenkerke, de zanger met den baard, verzamelde in Van Blanche tot Blankeman zijn liedjesteksten tot één mooi geheel, gekoppeld aan een aantal tekenwerken. Wie dit boek koopt, mag geen uitleg verwachten, noch een biografie. Alleen de teksten die dikwijls meer zeggen dan een uitleg.

Willem Vermandere (9 februari 1940) verwierf in de jaren ‘60 bekendheid met zijn muziek en teksten over de alledaagse dingen des levens, de verschrikkingen van de oorlog en zijn band met de Westhoek. Willem was één van de drie W’s in Vlaanderen, naast Walter De Buck en Wannes Van De Velde. Een zanger die zijn streekdialect predikte. Maar hij is geëvolueerd, zo zegt hij zelf, naar een Nederlandstalige zanger met West-Vlaams dialect. Zijn liedjes bereikten een grote populariteit in heel Vlaanderen, een deel van Nederland en het noorden van Frankrijk. Wie kent Blanche en Steentje niet, of Pierre de beeste?

Ik wil hier een tweetal originele, minder bekende, maar prachtige tekstvoorbeelden kort uithalen. De liedjes van Willem Vermandere zijn gegrepen uit het echte leven, hij heeft niet veel nodig om tot een nummer te komen. Een vreemde aanleiding kan voldoende zijn. Zo dacht hij eens na over die Amerikaanse rappers, waar hij niets van begrijpt. Voor de joke zocht hij zelf een rapnummer: Priet pret prot.

Prot, prot, priet pret prot,
hem is onnozel en zij is zot,
hem den duvel zij is God,
voor hem den haring, voor heur de sprot,
hem hèt ‘t schijt en zij hèt snot,
priet, priet, priet pret prot.

Of het nummer over zijn overleden broer Stefan. Meer uitleg hoeft niet.

Mijn broere waar kan ik u vinden, vertrokken naar den overkant
ik krijg van u taal noch teken uit uw verre, uit uw verre land
is ‘t daar nu zomer of winter, is ‘t daar nu dag of nacht
droom je of lig je wakker of slaap je, slaap je zacht

mijn broere ben je daar altijd allene en geraak je dat daar al gewend
tussen d’ontelbare dode zielen, is daar vader, ook vader omtrent
we weten hier zo bitter weinig van dat latere schoon paradijs
we leven in angst en in vreze voor Hein, magere Hein met zijn zeis

ach laat ne keer iets van u horen, een woordje of zuchtje misschien
of een simpel tiksk’ op ‘t venster, ‘t is zo stille, zo stille sindsdien
schrijf ne keer iets in de wolken, éne letter ware meer dan genoeg
of vraag het aan de lijster dat ie zingt, dat ie zingt morgen vroeg

De Trein der Traagheid (Johan Daisne, 1953)

Een museumdirecteur van middelbare leeftijd, naam onbekend, valt in slaap tijdens zijn wekelijkse treinreis naar huis. Bij het wakker worden, merkt hij verschillende vreemde gebeurtenissen. Iedereen in zijn coupé slaapt, buiten is het heel schemerig, terwijl hij normaal nog voor zonsondergang thuis is. Is de man een verkeerde trein ingestapt, sliep hij bij het stilstaan voor zijn station? Uit verlangen naar een sigaret kruipt hij recht van zijn bank en zoekt een praatgenoot. Hij loopt de trein door naar de laatste wagons en vindt daar eindelijk een wakkere medereiziger. Professor Hernhutter verbaast zich net als de museumdirecteur over de gemoedstoestand van de andere reizigers. Ze merken beiden dat hun uurwerk net op hetzelfde tijdstip is stilgevallen, namelijk om halfzeven. Enkele ogenblikken later komt de trein tot stilstand. Buiten zien ze een jongeman lopend en schreeuwend hun wagon passeren. De directeur en de professor stappen uit en wandelen de jongeman tegemoet. Net op dat moment trekt de trein zich weer op gang. De drie mannen staan alleen in de duisternis, in een landschap door niemand herkend, maar ook door niemand vreemd aandoend. In de verte zien ze lichtjes schijnen. Ze besluiten het licht op te zoeken en mijmeren onderweg over de vreemde gebeurtenissen op de trein. De drie mannen hadden hetzelfde meegemaakt. In slaap gevallen, maar net wakker voordat de trein stilviel. Net voor ze in slaap vielen, hadden ze dezelfde gedachten over het leven, over hoe mooi het leven was. Ze wandelden verder en na een lange tijd bereikten ze een herberg waar hen nieuwe verrassingen opwachtten.

Auteur Johan Daisne (Gent, 1912 – 1978) introduceerde het magisch-realisme in de Nederlandstalige literatuur. De Trein der Traagheid is één van zijn bekendste werken in dit genre. Het korte boekje leest vlot, en reikt de lezer een aantal stellingen aan om over na te denken. Stellingen over het leven, de dood en … de tunnel. Professor Hernhutter sprak over zijn gedachtegoed net voor hij in slaap viel, zoals over meccanostukken. Hij haalde twee mechanismen aan. Stel dat het verschijnsel der inertie, een mechanische wet, ook op het leven kan toegepast worden. Duurt het bestaan van een mens die meer gehouden heeft van het leven, wiens bestaan sterker is geweest, langer in de voorgeborchten van de dood? Een tweede zaak is het psychische automatisme. Is de dood al begonnen in het leven? Is er op het einde van het leven ergens een grensland tussen beide waar bepaalde zaken heel normaal lijken, maar waar andere dingen vreemd voorkomen?

Johan Daisne (Gent, 1912 – 1978) is geboren als Herman Thiery. Hij studeerde economische en Slavische talen aan de Gentse universiteit. Tussen 1945 en 1977 was hij hoofdbibliothecaris van de Gentse stadsbibliotheek. De auteur Daisne specialiseerde zich vooral op het magisch-realisme, het leven is een onverbreekbare eenheid van realiteit en droom. Andere literaire werken van Daisen zijn De Trap van Steen en Wolken en De Man die zijn Haar Liet Knippen.