De Weg naar het Avondland (Jan Leyers, 2011)

Jan Leyers haalt in zijn ontdekkingstocht van Ethiopië naar Europa net op tijd de Duitse historicus en filosoof Oswald Spengler nog eens vanonder het stof. De ooit zo beroemde Oswald Spengler lijkt vandaag wel vergeten. Ook door het Duitse volk. Spengler, geen nazi voor alle duidelijkheid, publiceerde in september 1918, in de nadagen van de Eerste Wereldoorlog, het eerste deel van zijn turf Der Untergang des Abendlandes, een revolutionair werk voor die tijd, inbeukend op het mainstream-wereldbeeld. De Duitse filosoof geloofde niet in eeuwigdurende heerschappij van het westen. Hij zag geen vooruitgang meer en plaatste de westerse beschaving tussen al die andere beschavingen die ingehaald en vernietigd werden door de geschiedenis. Spengler werd gelezen, beschimpt en later weer vergeten. En toch vond ik net die passage in Leyers’ derde boek De Weg naar het Avondland zeer treffend voor de tijdsgeest die heerst in de westerse wereld in het eerste en tweede decennium van de eenentwintigste eeuw. Bijna honderd jaar na datum doemen Spenglers visioenen terug op. De westerse beschaving, het Avondland dus, staat op een keerpunt. Op meer dan een keerpunt, op een terugkeerpunt. Na 1918 werd deze beschaving (al dan niet kunstmatig) in leven gehouden, maar de houdbaarheidsdatum kwam vervaarlijk dichterbij. Tot ze plots verviel. Lehman Brothers, september 2008. Het vervolg is voor een nieuwe turf. Niet voor Leyers, niet voor Spengler, eerder voor Mao of Tao.

Genoeg over Oswald Spengler, terug naar Jan Leyers. Die heeft met De Weg naar het Avondland een gesmaakt vervolg vast op De Schaduw van het Kruis en De Weg naar Mekka. En al duikt Spengler ocharme tien pagina’s lang op de voorgrond, net die zoektocht naar het Avondland voert Leyers vanuit Ethiopië, de bakermat der mensheid, langs Egypte, Turkije en de Kaukasus richting het Poolse stadje Oswiecim en Duitsland, waar de beschaving in de jaren ’40 van de vorige eeuw halt hield. Leyers slaagt erin de lezer vast te houden in zijn gesprekken met mensen uit diverse geledingen van de maatschappij. Net als in zijn vorige werken doet hij dat met humor, persoonlijke bedenkingen en vernieuwende standpunten. De muzikant/filosoof/televisiemaker mag dan al door bepaalde intellectuelen afgeschoten worden voor clichématige vertrekpunten, hij slaagt er toch maar lekker in een breed publiek inzicht te geven in een niet-alledaagse problematiek. Eén minpunt. De basisinvalshoek wordt te weinig uitgewerkt. Leyers wil ontdekken hoe onze neven en nichten langs de route denken over het Avondland, over de westerse samenleving. Op die vraag krijgen we nooit een helder antwoord. Al is dat geen reden om die vierde turf niet snel klaar te stomen. De Weg naar de Nieuwe Wereld. Richting Oosten dus.