Jezus van Nazareth (Paul Verhoeven, 2008)

Jezus Christus, Jezus van Nazareth, zoon van God, de Messias, de Verlosser van Israël en van alle zonden der wereld, de prediker van het Koninkrijk Gods. Wij kennen Jezus als een baardige man die demonen uit zieken dreef, die blinden het aardse licht teruggaf, die armen meenam aan Bourgondische eettafels, die doden deed verrijzen. Niets van dit alles, meent de filmregisseur Paul Verhoeven. Jezus was een historische figuur, niet te verwarren met de mythische Jezus die nooit bestaan heeft, aldus Verhoeven. De verhalen van Jezus Christus zijn al duizenden malen mondeling overgeleverd en opgetekend door schrijvers uit alle windstreken. Zij grijpen in hun boeken altijd terug naar de kern van de vier evangelisten, de eerste biografen van Jezus: Marcus, Matteüs, Lucas en Johannes. Maar wat als die Jezus van Nazareth nu eens geen mythische figuur was, geen goddelijke weldoener? Wat als Jezus een gewone sterveling was, een man van vlees en bloed, een man met lusten en lasten, met vrienden en vijanden?

De Nederlandse filmregisseur Paul Verhoeven (1938) kent naast cinema, een tweede decennialange fascinatie: de historische figuur Jezus van Nazareth, de man die geboren is in Bethlehem, de zoon van Maria, niet de vrucht van de onbevlekte ontvangenis, maar misschien wel het resultaat van een losgeslagen Romeinse soldaat (Pantera genoemd?). De beroemde cineast meldde zich in 1985 aan bij het Jesus Seminar in Californië, een gespecialiseerde denktank in theologie en bijbelgeschiedenis. Die ervaring was de eerste stap naar het schrijven van het spraakmakende boek Jezus van Nazareth, het verhaal van de historische Jezus, ontdaan van twee millennia christelijke inkleuring en censuur. Verhoeven vertrekt voor de levensloop van Jezus (hoe kan het anders?) vanuit de vier evangelisten. Vooral Marcus die zelf nog getuigen en tijdsgenoten van Jezus ontmoette, en Johannes die een aantal alternatieve paden betreedt, onder meer op vlak van tijdsverloop, zijn belangrijke uitgangspunten. Verhoeven wil tabula rasa maken met de gangbare ideeën over Jezus en alles in vraag stellen. De Nederlander gaat een aantal keer kort door de bocht, en kan zijn cineastenbloed niet verstoppen, maar hij legt veel nieuwe inzichten en mogelijkheden bloot. Verhoeven grijpt in daar waar de eerste biografen hun verhaal inkleuren of ‘redactioneel aanpassen’: de relatie tussen Johannes de doper en Jezus was niet zo vriendschappelijk als de evangelisten pogen weer te geven; Jezus geloofde niet zomaar in de komst van het Koninkrijk Gods; de twaalf leerlingen volgden hun meester niet altijd, zij vergezelden hem zelfs niet tijdens het Laatste Avondmaal (of vond deze maaltijd zes maanden eerder plaats?); Judas was de geschikte verrader voor de christelijke geschiedschrijving, maar de man was niet eens aanwezig tijdens Jezus’ arrestatie; Jezus is niet verrezen, integendeel, zijn vriendin (?) Maria Magdalena stal zijn lichaam en verstopte het in haar tuin.

Paul Verhoeven wil met zijn boek deze en nog veel meer vooroordelen over Jezus uitwissen. Hij schetst Jezus als een gewone man die geloofde in de zwakkeren van de samenleving, die naarmate hij ouder werd ook geloofde in zijn missie, maar ook als iemand die niet hoog opliep met familiebanden of met joodse tradities en iemand die zeker niet blindelings in de Weg van God geloofde. Of was Jezus niet jarenlang op de vlucht voor Romeinse soldaten omdat hij zijn lot niet kon aanvaarden? Jezus van Nazareth is een aanrader voor eenieder die wil nadenken over geschiedenis.