De Weg naar Mekka (Jan Leyers, 2007)

Jan Leyers begint eind april 2006 aan een diepgaande ontdekkingstocht dwars door de moslimwereld. Hij wil nagaan of Samuel Huntington gelijk had met zijn voorspelling van ‘clash of civilizations’. Hoe groot zijn de verschillen tussen de westerse wereld en de islambeschaving? Leyers reist door verschillende landen en ontmoet er interessante en uiteenlopende figuren: huisvrouwen, journalisten, schoolkinderen, professoren, sjeiks, ayatollahs, mullahs, imams, fundamentalisten en terroristen. Allemaal doen ze hun verhaal. De tocht begint op 28 april 2006 in het Spaanse Córdoba, duizend jaar geleden een centrum van geleerdheid en beschaving, de hoofdstad van het islamitische rijk Al-Andalus dat in 1492 ten onder ging aan de christelijke veroveringstochten. Marokko is de volgende halte waar de auteur diep onder de indruk raakt van de fenomenale Hassan II-moskee in Casablanca. Het woelige Algerije laat na tien jaar burgeroorlog meer triestige sporen na. Leyers spreekt er met Madani Mezrag, kopman van de terroristische groepering AIS, die honderden doden op zijn geweten heeft. Maar ook de andere zijde van de medaille komt aan bod. De seculiere berbers, de Kabyliërs, zijn niet tevreden met het leven in islami(s)tisch Algerije. Niet iedereen in de moslimwereld denkt in dezelfde richting. In Libië ontdekt Leyers de restanten van Kaddhafi’s revolutie. Het verhaal gaat verder langs Egypte en het rustiger Jordanië. De reis doorheen Israël en Palestina verloopt minder vlekkeloos. De joodse nederzetting Hebron is een zware doorn in het oog van de Palestijnen. Leyers spreekt er met de verschillende strekkingen, maar merkt dat een akkoord moeilijk haalbaar is. De aanhoudende conflicten tussen Syrië en Libanon sluiten hier onmiddellijk op aan. De moord op premier Hariri beheerst nog steeds de gesprekken. Turkije is dan weer het buitenbeentje tijdens de tocht. De seculiere staat van Kemal Atatürk zoekt zich eerder een baan naar Europa dan naar het Midden-Oosten. Leyers reist verder langs de islamitische republiek Iran om uiteindelijk te belanden in Saudi-Arabië, de thuisbasis van het wahabisme, één van de meest fundamentalistische stromingen binnen de Islam. Hier zoekt hij zich een weg naar Mekka, hét heiligdom van de moslims, maar ontoegankelijk voor niet-moslims …

De Weg naar Mekka is een fantastische en intrigerende inleiding tot de islamitische wereld. Auteur Jan Leyers (Wilrijk, 1958) slaagt erin bijna 500 pagina’s lang een boeiend, meeslepend en vernieuwend verhaal te brengen, met af en toe de nodige humor, een persoonlijke bedenking of een vernieuwend standpunt. Zo leest hij gedurende zijn maandenlange reis het grote reisverslag van Ali Bey uit begin 19^e eeuw, een Spaanse spion die, net als Leyers zelf, de islamwereld wil ontdekken. De gelijkenissen en verschillen zijn soms onthutsend. Leyers probeert in zijn boek een eerlijk en evenwichtig beeld te brengen van de moslimwereld en van de bestaande denkrichtingen. Hij probeert zich in te leven maar veelal denkt hij terug aan de conclusies van Samuel Huntington. Er bestaan immense verschillen tussen de westerse wereld en de moslimwereld. Ik denk aan de positie van de vrouw, de politieke inrichting van een land, de interpretatie van goddelijke geschriften, het individuele denken, omgaan met geweld, de emancipatie tout court, enzovoort. Een botsing der beschavingen lijkt ver weg, een scheiding der beschavingen helaas genoeg niet …